نوع مقاله : مقاله پژوهشی
نویسندگان
1 استادیار مجتمع آموزش عالی قرآن و حدیث، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.
2 استادیار مجتمع آموزش عالی تاریخ سیره و تمدن اسلامی، جامعة المصطفی العالمیة، قم، ایران.
چکیده
امامزادگان در طول تاریخ همواره از جایگاه و نقشی مؤثر در فرایند هویتبخشی جوامع برخوردار بودهاند. این مکانهای مذهبی، علاوه بر کارکردهای اختصاصی در حوزه تربیت عبادی و معنوی، با توجه به شرایط زیستبومی خود، واجد کارکردهای متنوعی در عرصههای اجتماعی و فرهنگی هستند؛ بهگونهای که پیوند میان امامزادگان و مردم پیرامون آنها، شبکهای از رفتارها، آداب و تعاملات اجتماعی را شکل داده است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی انجام شده و دادههای آن از طریق مطالعات کتابخانهای، مشاهدات میدانی و مصاحبه با اهالی روستای اَلَمشیر گردآوری شده است. تحلیل دادهها با تمرکز بر کارکردهای دینی، اجتماعی و فرهنگی امامزاده قاسم در بستر تاریخی و زیستبومی روستا صورت گرفته است. نتایج پژوهش نشان میدهد امامزاده قاسم در روستای اَلَمشیر نقشی محوری در ساماندهی مناسبات اجتماعی و فرهنگی ایفا کرده و بهویژه در سه حوزه هویتبخشی فرهنگی ـ دینی، اجتماعی، و معماری ـ تاریخی تأثیرگذار بوده است. تمرکز آیینهای مذهبی، اجتماعات دینی و فرهنگی، شکلگیری قبرستان عمومی، تأسیس حسینیه، و تداوم مناسبات جمعی در جوار امامزاده، از نمودهای عینی این کارکرد هویتی به شمار میآید. یافتهها حاکی از آن است که کارکرد امامزاده قاسم در روستای اَلَمشیر فراتر از یک مکان زیارتی صرف است. این آستان مقدس بهمثابه کانونی هویتساز، نقشی تعیینکننده در تقویت احساس تعلق، انسجام اجتماعی و بازتولید هویت دینی و فرهنگی ساکنان روستا ایفا کرده است؛ بهگونهای که زیستبوم انسانی اَلَمشیر در پیوندی معنادار و پایدار با این مکان مقدس شکل گرفته و تداوم یافته است.
کلیدواژهها
)