فاطمه یوسفوند؛ سهم الدین خزائی؛ محسن رحمتی
چکیده
منازعات میان مدعیان حکومتهای محلی پس از مرگ ابوسعید ایلخانی و در دوران فترت میان ایلخانان و تیموریان به شدت بر کیفیت زندگی کشاورزان تأثیر گذاشت و در سختی و رنج زندگی میکردند. در این میان برخی از حکام محلی که موفق میشدند بر قلمرویی حاکم شوند و در آنجا ثبات برقرار کنند به فکر کشاورزان قلمرو خود بوده و برای رفاه حال آنها اقداماتی ...
بیشتر
منازعات میان مدعیان حکومتهای محلی پس از مرگ ابوسعید ایلخانی و در دوران فترت میان ایلخانان و تیموریان به شدت بر کیفیت زندگی کشاورزان تأثیر گذاشت و در سختی و رنج زندگی میکردند. در این میان برخی از حکام محلی که موفق میشدند بر قلمرویی حاکم شوند و در آنجا ثبات برقرار کنند به فکر کشاورزان قلمرو خود بوده و برای رفاه حال آنها اقداماتی را انجام میدادند. سلطان اویس جلایری، معروفترین حاکم سلسله جلایریان که پس از یک سلسله منازعات در نواحی آذربایجان، عراق عرب و عراق عجم به حکومت رسید و توانست ثبات و آرامش را در قلمرو تحت فرمان خود برقرار کند، یکی از این حکام بود. وی تلاشهای زیادی برای ترمیم ویرانیها و بهبود وضعیت کشاورزی و کشاورزان انجام داد. در پژوهش حاضر تلاش خواهد شد تا با روش توصیفی - تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول و پژوهشها، اقدامات اصلاحی سلطان اویس جلایری در زمینه کشاورزی و بهبود وضعیت روستاییان بررسی شود. دستاوردهای پژوهش بیانگر آن است که سلطان اویس با اقداماتی که در زمینه کشاورزی انجام داد از جمله رفع اجحافات مالیاتی، اصلاح قوانین مالکیت، بازگرداندن کشاورزان فراری بر سر املاک خود، منع تعدی کارگزاران نسبت به کشاورزان و مجازات خاطیان و همچنین انجام اقدامات حمایتی و تشویقی برای کشاورزان، موجب بهبود وضعیت کشاورزی و روستاییان منطقه تحت فرمان خود شده و برای مدت کوتاهی قلمرو جلایریان را از ثبات، رفاه و رونق بهرهمند ساخت.
مهری ادریسی آریمی؛ محمد جعفر بگلو
چکیده
عملیات سازمان چریکهای فدایی خلق ایران در جنگلهای سیاهکل گیلان مورخ 19 بهمن 1349، نقطه آغاز نبرد مسلحانه گروههای چپ علیه حاکمیت محمدرضا پهلوی محسوب میشود. هرچند اولین عملیات چریکهای فدایی خلق در روستا بنابه دلایلی به شکست انجامید و منجر به تغییر رویکرد سازمان به انجام فعالیت در شهر شد، اما عملیات سیاهکل بهعنوان یک رویداد مهم ...
بیشتر
عملیات سازمان چریکهای فدایی خلق ایران در جنگلهای سیاهکل گیلان مورخ 19 بهمن 1349، نقطه آغاز نبرد مسلحانه گروههای چپ علیه حاکمیت محمدرضا پهلوی محسوب میشود. هرچند اولین عملیات چریکهای فدایی خلق در روستا بنابه دلایلی به شکست انجامید و منجر به تغییر رویکرد سازمان به انجام فعالیت در شهر شد، اما عملیات سیاهکل بهعنوان یک رویداد مهم در تاریخچه این سازمان ثبت و منشأ پیدایش حرکتهای چریکی و قهرآمیز علیه حاکمیت پهلوی شد. شکلگیری عملیات چریکی سیاهکل رابطه تنگاتنگی با اجتماع دهقانی روستاهای گیلان از یکسو و جغرافیای طبیعی این ناحیه، ازسویدیگر داشت. پژوهش حاضر بر آن است با رویکرد توصیفی ـ تحلیلی و با تکیه بر منابع اسنادی و کتابخانهای و با هدف توضیح عوامل مؤثر بر عملیات پارتیزانی چریکهای فدایی خلق علیه حاکمیت پهلوی، به این پرسش پاسخ دهد که چه عواملی باعث شدند تا سازمان فداییان خلق روستای سیاهکل را بهعنوان نخستین مکان عملیات چریکی خود علیه رژیم محمدرضا پهلوی انتخاب کنند؟یافتههای پژوهش نشان میدهد که ساختار اجتماعی روستاهای گیلان که متشکل از جامعه دهقانی و روستایی بود، از یک طرف و موقعیت جغرافیایی گیلان، شرایط آبوهوایی و پوشش گیاهی انبوه و موقعیت جنگلی و کوهستانی این روستا ازسویدیگر، در انتخاب روستای سیاهکل برای راهاندازی جنبش پارتیزانی از سوی چریکهای فدای خلق مؤثر بود.
برومند سورنی؛ سمیه انصاری
چکیده
کشاورزی یکی از پایه های اصلی نظام اقتصادی ایران در طول تاریخ به خصوص در دوره افشاریه و زندیه بوده است که در معیشت مردم و استقلال سیاسی و اقتصادی حکومت ها نقش اساسی داشته است و حکومت ها برای تسلط بر این ساختار رویکردهای و راهکارهای گوناگونی درپیش گرفته اند، با این حال برخی عوامل طبیعی و غیرطبیعی همواره مانع آن از بهبود و توسعه این بخش ...
بیشتر
کشاورزی یکی از پایه های اصلی نظام اقتصادی ایران در طول تاریخ به خصوص در دوره افشاریه و زندیه بوده است که در معیشت مردم و استقلال سیاسی و اقتصادی حکومت ها نقش اساسی داشته است و حکومت ها برای تسلط بر این ساختار رویکردهای و راهکارهای گوناگونی درپیش گرفته اند، با این حال برخی عوامل طبیعی و غیرطبیعی همواره مانع آن از بهبود و توسعه این بخش حیاتی نظام اقتصادی می شد. پژوهش حاضر با رویکردی توصیفی – تحلیلی بر اساس منابع دست اول و مآخذ معتبر به دنبال پاسخ به این پرسش می باشد که علل موجده در اضمحلال نظام کشاورزی در دوره حکمرانی افشاریه و زندیه چه بوده است؟ یافته ها نشان می د هد علیرغم برخی اقدامات برای بهبود بخش کشاورزی عوامل مختلف مانند جنگ ها و شورش های داخلی و خارجی، و مشارکت و حضور خواسته یا ناخوسته روستاییان در این آشوب ها، کمبود وسایل و ادوات کشاورزی، سیاست زمین سوخته، مهاجرت اجباری و در نهایت بلایای طبیعی و غیر طبیعی در اضمحلال و رکود عمیق بخش کشاورزی در دوره افشاریه و زندیه نقش داشتند.
شهرام یوسفی فر؛ طاها عارف
چکیده
منطقه ماوراءالنهر از روزگاران کهن شاهد ظهور و تکامل جوامع روستایی بود. زندگی روستانشینی در این منطقه بنا به تنوع جغرافیایی و اقلیمی، جریان رخدادهای سیاسی و اجتماعی، جایگاه خاص در اقتصاد فرامنطقهای، از ویژگیهای منحصربهفردی برخوردار بوده است. مطالعه تاریخ روستاییِ قلمرو ماوراءالنهر، دانشی غنی در زمینه الگوهای دخیل در فرایند ...
بیشتر
منطقه ماوراءالنهر از روزگاران کهن شاهد ظهور و تکامل جوامع روستایی بود. زندگی روستانشینی در این منطقه بنا به تنوع جغرافیایی و اقلیمی، جریان رخدادهای سیاسی و اجتماعی، جایگاه خاص در اقتصاد فرامنطقهای، از ویژگیهای منحصربهفردی برخوردار بوده است. مطالعه تاریخ روستاییِ قلمرو ماوراءالنهر، دانشی غنی در زمینه الگوهای دخیل در فرایند شکلگیری، تحول و تکامل و درنهایت، افول روستاها در اختیار محققان تاریخ اجتماعی قرار میدهد. یک بُعد مهم در مطالعات جوامع روستایی، بررسی فرایند پیدایش و استقرار جامعه روستایی است. بازشناسی عوامل مؤثر در این روند به شناخت عمیقتر مناسبات روستایی و تحولات بعدی آن مدد میرساند. در این پژوهش با تمرکز بر سؤال اصلی تحقیق درباره چگونگی شکلگیری روستاها در منطقه ماوراءالنهر، چنین فرض شد که روستاها در این منطقه بنا به مدلهای مختلف شکل گرفته و مستقر شدهاند؛ ازاینرو، در جریان رشد و تکامل بعدی خود از تنوعی در ماهیت و مناسبات اقتصادی ـ اجتماعی برخوردار شدهاند. دستاورد پژوهش حکایت از این داشت که برخلاف سادهسازیهای نظریههای مشهور درباره ریشههای شکلگیری جامعه روستایی، در ماوراءالنهر مجموعهای از عوامل گوناگون در پیدایش روستاها ایفای نقش کردهاند. این پژوهش درباره تاریخ اجتماعی روستا در ایران با رویکرد کیفی سازماندهی شد و برای شناسایی اطلاعات، پردازش دادهها و تبیین مقولههای اصلی، از روش تحلیل محتوا استفاده شد.
فریده فرزی
چکیده
نظام اجتماعی روستا از زمانهای گذشته بر جمعگرایی استوار بوده است. در این نوع زندگی اجتماعی، بزرگان قوم از اعتبار و منزلت والایی برخوردار بودند. در هر روستا چند نفر از افراد مسن که در رأس قوم یا طایفه بزرگی قرار داشتند، بهعنوان ریشسفیدان روستا شناخته میشدند و بسیاری از مشکلات روستاییان بهوسیله این افراد حلّوفصل میشد، ...
بیشتر
نظام اجتماعی روستا از زمانهای گذشته بر جمعگرایی استوار بوده است. در این نوع زندگی اجتماعی، بزرگان قوم از اعتبار و منزلت والایی برخوردار بودند. در هر روستا چند نفر از افراد مسن که در رأس قوم یا طایفه بزرگی قرار داشتند، بهعنوان ریشسفیدان روستا شناخته میشدند و بسیاری از مشکلات روستاییان بهوسیله این افراد حلّوفصل میشد، اما پس از انقلاب سفید، دولت در صدد برآمد تا بر نقش خود در امور روستاها بیفزاید؛ بنابراین، اصل نهم انقلاب با عنوان خانه انصاف مطرح شد که در تاریخ تشکیلات قضایی ایران معاصر نقطه عطف مهمی محسوب میشود، چرا که دولت در ایجاد خانه انصاف، ضمن حفظ ساختار سنتی روستاها و حل مشکلات از طریق افرادی که مورد تأیید روستاییان بودند (اعضای خانه انصاف)، سعی داشت به لحاظ بوروکراسی اداری با تأسیس نهاد جدید بر اهمیت اصلاحات در کشور تأکید بیشتری داشته باشد؛ لذا بررسی عملکرد آنها و تأثیری که بر نظام قضایی روستاها داشتند، بسیار حائز اهمیت است. پژوهش پیشِ رو، در صدد است تا با استفاده از منابع کتابخانهای و اسنادی این دوره، با بهکارگیری روش توصیفی ـ تحلیلی کارکردهای نهاد خانه انصاف را در حلّوفصل مشکلات روستاییان بررسی کند. دستاوردهای پژوهش نشان میدهند که هرچند این نهاد تازهتأسیس در رفع پارهای از مشکلات مؤثر عمل کرد، اما بهدلیل نبودِ نظارت دقیق بر عملکرد اعضا از سوی ناظران و وجود مشکلات عدیده در روستاها، در بسیاری موارد قادر به حل امور نبود و کارکردهای اصلی (اجرای عدالت) آن عملی نشد.
حمید اشرفی خیرابادی
چکیده
آب بهعنوان یکی از بنیادیترین عنصر حیات، همواره در ساخت سکونتگاهها و پیدایش تمدّنهای بشری نقشی اساسی داشته است. در ایران بنا به شرایط جغرافیایی و از جمله بارندگی اندک، بهویژه در نواحی خشک و نیمهخشک، شهرها و روستاها بیشتر پیرامون منابع آبی مانند قنات استقرار یافتهاند. قنات کارکردهای گوناگونی در ابعاد اجتماعی، ...
بیشتر
آب بهعنوان یکی از بنیادیترین عنصر حیات، همواره در ساخت سکونتگاهها و پیدایش تمدّنهای بشری نقشی اساسی داشته است. در ایران بنا به شرایط جغرافیایی و از جمله بارندگی اندک، بهویژه در نواحی خشک و نیمهخشک، شهرها و روستاها بیشتر پیرامون منابع آبی مانند قنات استقرار یافتهاند. قنات کارکردهای گوناگونی در ابعاد اجتماعی، فرهنگی، زیستمحیطی و مدیریّتی نواحی خشک و نیمهخشک کشور داشته است. یکی از روستاهایی که حیاتش به قنات بستگی دارد، روستای خیرآباد است. این روستا دارای چهار رشته قنات است. قنات دهنبره و قنات نو از معروفترین قناتهای این روستا بهشمار میروند و نقشی حیاتی در بقا، دوام و توسعه این روستا بهخصوص در زمینه صنعت گردشگری دارند. این دو قنات در گذشته کارکردهای مختلفی چون تأمین آب شرب، آب کشاورزی، دامداری، شستوشو و آسیاب آبی داشتهاند و امروزه نیز میتوانند نقش بسیار مهمی در توسعه و پیشرفت این روستا در زمینه گردشگری و صنعت داشته باشند. این پژوهش به بررسی نقش، جایگاه و کارکرد قناتهای دهنبره و نو در توسعه و پیشرفت روستای خیرآباد در گذشته، حال و آینده پرداخته است. درضمن، این پژوهش از نظر هدف، بنیادی ـ کاربردی و از نظر ماهیت، تاریخی است. روش جمعآوری مطالب از نوع کتابخانهای، اسنادی و میدانی (مشاهده و مصاحبه) است.