عباس اقبال مهران؛ محمد رضا علم؛ آرسن آواکیان
چکیده
کلیسا بهعنوان نماد هویت فرهنگی و مذهبی ارمنیان، نقش کلیدی در حفظ زبان، فرهنگ، سنتها و تداوم حیات روستاییان ارمنی در ایران ایفا کرده است. این نهاد، علاوه بر تأمین نیازهای مذهبی و برگزاری آیینهای خاص، بهعنوان مرکزی اجتماعی، آموزشی و حمایتی نیز عمل میکرد. روحانیون کلیسا بهعنوان راهنمایان معنوی و مشاوران اجتماعی به روستاییان ...
بیشتر
کلیسا بهعنوان نماد هویت فرهنگی و مذهبی ارمنیان، نقش کلیدی در حفظ زبان، فرهنگ، سنتها و تداوم حیات روستاییان ارمنی در ایران ایفا کرده است. این نهاد، علاوه بر تأمین نیازهای مذهبی و برگزاری آیینهای خاص، بهعنوان مرکزی اجتماعی، آموزشی و حمایتی نیز عمل میکرد. روحانیون کلیسا بهعنوان راهنمایان معنوی و مشاوران اجتماعی به روستاییان در مواجهه با مسائل مختلف یاری میرساندند. این ارتباط نزدیک میان کلیسا و جامعه ارمنی موجب شد تا روستاییان ارمنی بتوانند هویت خود را حفظ کرده و در برابر چالشها و بحرانهای گوناگون مقاومت نمایند. این پژوهش درصدد است با رویکردی توصیفی-تحلیلی به پرسشهای زیر پاسخ دهد: 1- کلیسا چه نقشی در تداوم زندگی روستاییان ارمنی در ایران ایفا کرده است؟ 2- روستاییان ارمنی چه نقش و کارکردی در جامعه ایران بر عهده داشتهاند؟یافتههای این پژوهش نشان میدهد که کلیسا بهعنوان نهادی دینی در مسیحیت، یگانه عامل پیونددهنده روستاییان ارمنی و همچنین واسطه ارتباطات آنان با حکومت ایران بوده است. در دورههای مختلف، علیرغم ضعف ساختاری و نظارتی حکومت مرکزی، اربابان و حکام محلی در ولایتهای آذربایجان و اصفهان به استثمار و چپاول داراییهای روستاییان ارمنی میپرداختند. کلیسا، بهمنظور بهبود شرایط زندگی و تداوم حیات روستاییان ارمنی در این مناطق، سیاستهای خاصی را به اجرا میگذاشت. این سیاستها با هدف ایجاد همزیستی پایدار میان مسلمانان و مسیحیان پیریزی شده بود و جلب حمایت حکومتهای ایرانی را نیز در نظر داشت.
وحید ریاحی؛ سید محمد حسین موسوی پور
چکیده
سابقه مکانیابی و احداث نخستین سکونتگاهها، شامل نوکردها (روستاها) و شهرهای جدید با طراحی از پیشتعیینشده، به دوره مهندسی ایرانی و سپس مهندسان دوره اسلامی بازمیگردد. این فرآیند، قرنها پیش در فلات ایران و بینالنهرین آغاز شد و با مکانیابی هوشمندانه، طراحی هدفمند محلات و رویکرد محلهمحوری، پایهای برای توسعه سکونتگاههای ...
بیشتر
سابقه مکانیابی و احداث نخستین سکونتگاهها، شامل نوکردها (روستاها) و شهرهای جدید با طراحی از پیشتعیینشده، به دوره مهندسی ایرانی و سپس مهندسان دوره اسلامی بازمیگردد. این فرآیند، قرنها پیش در فلات ایران و بینالنهرین آغاز شد و با مکانیابی هوشمندانه، طراحی هدفمند محلات و رویکرد محلهمحوری، پایهای برای توسعه سکونتگاههای جدید ایجاد کرد. این رویکرد ابتدا در روستاها و سپس در شهرها، نخستین نمونه از برنامهریزی سکونتگاههای جدید محسوب میشود. الهام از تجربههای اجتماعی پیامبر اکرم (ص) در سازماندهی مکه و مدینه و تداوم آن پس از رحلت ایشان، نقش کلیدی در تسری مفهوم محلهمحوری به سکونتگاههای اولیه مسلمانان داشت. مقاله حاضر با هدف مرور تجربههای نخستین مکانیابی و ایجاد سکونتگاههای جدید در ایران و بینالنهرین و تبیین تمرکز مسلمانان بر محوریت محله در برنامهریزی سکونتگاههای روستایی و شهری در دهههای اولیه اسلامی، انجام شده است. نتایج تحقیق نشان میدهد: نخست، گزارشهای جغرافیدانان و مورخان مسلمان درباره تحقیقات محلات (خططنگاری)، ادبیات ارزشمندی درباره مکانیابی و توسعه سکونتگاهها ارائه کرده است. دوم، قرنها پیش از تجربیات اروپاییها، سکونتگاههایی در ایران و بینالنهرین بر پایه منابع آب و بنیانهای اکولوژیک طراحی و ساخته شدهاند. سوم، محلهمحوری نقشی اساسی در امنیت، کیفیت زندگی، دسترسی به خدمات و توسعه سکونتگاهها در اوایل دوره اسلامی داشته است.
عباس پناهی؛ رضا علیزاده
چکیده
زمینه و بستر جنبش دهقانی در گیلان عصر مشروطه ریشه در ساختار جغرافیایی، نظام زمینداری و بیداری اجتماعی در سالهای منتهی به تحولات عصر مشروطیت در ایران، بهویژه گیلان دارد. کشاورزی و اقتصاد پررونق گیلان موجب توجه ویژه حکومتها به این سرزمین از دوره صفویه تا قاجار شد. این وضعیت، به نظر میبایست منجر به بهبود معیشت روستائیان میشد، ...
بیشتر
زمینه و بستر جنبش دهقانی در گیلان عصر مشروطه ریشه در ساختار جغرافیایی، نظام زمینداری و بیداری اجتماعی در سالهای منتهی به تحولات عصر مشروطیت در ایران، بهویژه گیلان دارد. کشاورزی و اقتصاد پررونق گیلان موجب توجه ویژه حکومتها به این سرزمین از دوره صفویه تا قاجار شد. این وضعیت، به نظر میبایست منجر به بهبود معیشت روستائیان میشد، اما تسلط اربابان بر رعایا از یک سو و فشارهای مالیاتی حکومت از سوی دیگر، فقر و محرومیت روزافزون آنان را رقم زد. علاوهبراین، نفوذ سیاسی روسیه در گیلان و فعالیت بازرگانان تحت حمایت روسها، موجب توجه سرمایهداران روسی به این منطقه گردید. در نتیجه، گیلان به تنها ایالتی در ایران بدل شد که به تناوب، شاهد شکلگیری جنبشهای بزرگ دهقانی علیه اربابان و حکومت بود. استقرار نظام پارلمانی و اعلام مشروطیت، در عمل نیز نتوانست رعایا را از شرایط مصیبتبار نظام اربابرعیتی رهایی بخشد. با این حال، بیداری اجتماعی که در این دوران ایجاد شده بود، موجب آگاهی رعایا نسبت به حقوق خود گردید. آنان، پس از ناامیدی از تحقق اعتراضاتشان، اقدام به شکلدادن به جنبشهای متعددی برای بهبود شرایط موجود و الغای نظام اربابرعیتی و برخی رسوم مرتبط با آن کردند. مقاله حاضر به دنبال پاسخ به این پرسشها است که: چه عواملی موجب ناکامی جنبشهای دهقانی گیلان در عصر مشروطه بوده است؟ و مجلس شورای ملی در برابر خواستههای دهقانان گیلانی چه رویکردی داشته است؟ یافتههای پژوهش نشان میدهد که مهمترین دلیل خیزشهای مکرر گیلانیان، تحمیل شرایط سخت زندگی توسط اربابان بر دهقانان بوده است. این پژوهش با استفاده از روش تاریخی و با رویکرد توصیفی-تحلیلی انجام شده است.
علی رستم نژاد نشلی
چکیده
یکی از روشهای مهم برای بازنمایی تاریخ خاندانی و طایفهای روستاها، مصاحبههای تاریخ شفاهی است. روایتهای شفاهی، منابع ارزشمندی برای ترسیم تاریخ اجتماعی چندوجهی روستاها، بهویژه تاریخ و شجره طایفهها، هستند؛ با این حال، این روایتها گاهی تحت تأثیر رقابتهای طایفهای یا گفتمانهای محلی قرار گرفته و به افسانهسرایی یا بزرگنمایی ...
بیشتر
یکی از روشهای مهم برای بازنمایی تاریخ خاندانی و طایفهای روستاها، مصاحبههای تاریخ شفاهی است. روایتهای شفاهی، منابع ارزشمندی برای ترسیم تاریخ اجتماعی چندوجهی روستاها، بهویژه تاریخ و شجره طایفهها، هستند؛ با این حال، این روایتها گاهی تحت تأثیر رقابتهای طایفهای یا گفتمانهای محلی قرار گرفته و به افسانهسرایی یا بزرگنمایی و کوچکنمایی شخصیتها و رویدادها منجر میشوند. برای ارزیابی صحت این روایتها، راستیآزمایی آنها با منابع مستند، نظیر اسناد خاندانی و خانوادگی، ضروری است. روستای نشل از هشت طایفه و نُه خاندان مستقل تشکیل شده است. این مقاله، با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و بررسی اسناد و روایتهای شفاهی، بهدنبال پاسخ به دو پرسش کلیدی است: نقش اسناد و شواهد شفاهی در بازنمایی پیشینه تاریخی و شجره طایفه جورسری نشل چیست؟ و چگونه راستیآزمایی این منابع میتواند به ترسیم دقیقتر شجره طایفه جورسری کمک کند؟ طایفه جورسری، یکی از هشت طایفه روستای نشل، از بیست خاندان تشکیل شده است. روایتهای شفاهی درباره این طایفه، صرفاً اطلاعاتی محدود به سه نسل پیشین و عمدتاً تا اواخر دوره قاجاریه ارائه میدهند. در مقابل، اسنادی نظیر وقفنامهها، مبایعهنامهها، عقدنامهها و صلحنامهها قدمت حضور نیاکان این طایفه را تا دوره افشاریه اثبات میکنند و گسیختگیها و اشتباهات روایتهای شفاهی را اصلاح کردهاند. همچنین، دادههای اسناد، روابط نسبی خاندانهای طایفه جورسری را در شاخههای بالای شجره شفافتر کردهاند.
بهزاد وثیق
چکیده
عوامل طبیعی و انسانی، از جمله ویژگیهای اقلیمی، زمینههای فرهنگی، نوع معیشت و سایر عوامل متنوع، سبب شکلگیری دو گونه بافت روستایی در ایران شدهاند: زمینهای مسطح و بافتهای کوهپایهای. انتظام بافت در روستاهای کوهپایهای ایران عمدتاً به صورت پلکانی با چیدمان بام-حیاط دیده میشود. با اینحال، برخی از روستاهای کوهپایهای ...
بیشتر
عوامل طبیعی و انسانی، از جمله ویژگیهای اقلیمی، زمینههای فرهنگی، نوع معیشت و سایر عوامل متنوع، سبب شکلگیری دو گونه بافت روستایی در ایران شدهاند: زمینهای مسطح و بافتهای کوهپایهای. انتظام بافت در روستاهای کوهپایهای ایران عمدتاً به صورت پلکانی با چیدمان بام-حیاط دیده میشود. با اینحال، برخی از روستاهای کوهپایهای ویژگیهایی متفاوت از این الگوی غالب دارند. در این تحقیق، با تمرکز بر روستای دشتک، تلاش شده است نسبت توده به فضای ابنیه و نحوه انتظام آن بررسی شده و تفاوتهای آن با نمونههای غالب تحلیل شود. روش تحقیق این پژوهش، مبتنی بر مطالعات میدانی است و با تأکید بر روستای دشتک، اطلاعات لازم از طریق مطالعات کتابخانهای و مشاهدات مستقیم گردآوری شده است. هدف تحقیق، شناسایی عوامل مؤثر در شکلگیری فرم خاص بافت معماری روستای دشتک است. در مرحله اول، نقشه خانههای روستا از طریق بررسی میدانی برداشت شد. از میان خانههای موجود، تنها خانههایی که ارزش تاریخی داشتند، اسناد معتبر مرتبط با آنها موجود بود و امکان بازدید مکرر فراهم بود، انتخاب و تحلیل شدند. بررسی انتظام معماری، چینش توده و فضا، و نوع دسترسیها نشان داد که وجود حیاط مرکزی در کنار الگوی بام-حیاط نشاندهنده نوعی گونه خاص در انتظام بافت روستایی کوهپایهای است. این چینش را میتوان به عواملی مانند دفع بادهای نامطلوب، ایجاد مرز خصوصی در برابر عرصه عمومی بام-حیاط، و ضرورت دسترسی ثانویه در مواقع اضطراری (از طریق ایوانهای شرقی و غربی) نسبت داد.
فاطمه شعبانی
چکیده
مطالعه نقش خوانین و حاکمان روستاها در توسعه اقدامات عمرانی و آبادانی، بهویژه ساخت طاحونه یا آسیاب آبی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. این جستار به بررسی نقش خوانین سرپنج در تأسیس و گسترش طاحونهها در روستای سربندان اختصاص دارد. در این تحقیق تبیین میشود که خوانین سرپنج با درک صحیح از شاخصههای آبادانی و عمرانی، در جهت رشد اقتصادی ...
بیشتر
مطالعه نقش خوانین و حاکمان روستاها در توسعه اقدامات عمرانی و آبادانی، بهویژه ساخت طاحونه یا آسیاب آبی، از اهمیت ویژهای برخوردار است. این جستار به بررسی نقش خوانین سرپنج در تأسیس و گسترش طاحونهها در روستای سربندان اختصاص دارد. در این تحقیق تبیین میشود که خوانین سرپنج با درک صحیح از شاخصههای آبادانی و عمرانی، در جهت رشد اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی روستا با یکدیگر مشارکت داشتهاند. روششناسی این پژوهش کیفی بوده و به طور خاص از روش مردمنگاری برای انجام عملیات میدانی و فرایند جمعآوری اطلاعات بهره گرفته شده است. یافتههای این پژوهش حاصل مشاهدات و مصاحبه با ۱۶ نفر از اهالی بومی روستای سربندان در سالهای ۱۳۹۹ تا ۱۴۰۱ است. این مطالعه که با رویکرد سرمایه اجتماعی در توسعه روستایی انجام شده است، نشان میدهد طاحونه به عنوان یک سازه آبی، از سویی در عرصه معماری سنتی، نقش و کاربردی داشته که معرف بخشی از آثار تاریخی این روستا بوده است. از سوی دیگر، طاحونه در مصادیق فرهنگی (مانند ضربالمثلها) نیز متجلی شده است. در نتیجه، میتوان گفت خوانین سرپنج با افزایش سرمایه اجتماعی (شامل مشارکت، اعتماد و انسجام اجتماعی) توانستهاند به رشد و توسعه عمرانی روستا کمک کنند.